Tintype – Τιντάιπ και υγρή πλάκα, δωρεάν στον browser

Η υγρή πλάκα, 1851–1880

Η μέθοδος του κολλοδίου (Frederick Scott Archer, 1851) ήταν η φωτογραφία της γενιάς των προπαππούδων μας. Στον σκοτεινό θάλαμο ο φωτογράφος άπλωνε κολλόδιο πάνω σε μια πλάκα, την ευαισθητοποιούσε σε λουτρό νιτρικού αργύρου και την έβαζε στη μηχανή όσο ήταν ακόμη υγρή. Αμέσως μετά την έκθεση η πλάκα εμφανιζόταν και στερεωνόταν, και σε λίγα λεπτά το πορτρέτο ήταν έτοιμο. Η σιδηροτυπία (tintype) γίνεται σε σίδηρο με μαύρη λάκα, η αμβροτυπία σε γυαλί με μαύρο φόντο από πίσω.

Και οι δύο είναι στην ουσία λεπτά αρνητικά. Ο άργυρος είναι ανοιχτόχρωμος, οπότε πάνω στο σκούρο φόντο διαβάζεται ως θετικό. Γι’ αυτό και οι εικόνες είναι αντεστραμμένες αριστερά-δεξιά, σαν είδωλο σε καθρέφτη.

Γιατί τα κόκκινα χείλη σκουραίνουν και τα γαλάζια μάτια ξεθωριάζουν;

Το κολλόδιο βλέπει μόνο το ιώδες και το μπλε φως, περίπου από 380 έως 500 nm. Το κόκκινο, το πορτοκαλί και το κίτρινο σχεδόν δεν καταγράφονται. Για την πλάκα, τα κόκκινα χείλη, τα ροδαλά μάγουλα και οι φακίδες είναι σχεδόν μαύρα, το δέρμα φαίνεται πιο σκούρο απ’ ό,τι στην πραγματικότητα, ενώ τα γαλάζια μάτια και ο γαλάζιος ουρανός βγαίνουν χλωμά, σχεδόν λευκά. Γι’ αυτό οι άνθρωποι στα παλιά πορτρέτα δείχνουν πιο αυστηροί και πιο «ταλαιπωρημένοι».

Γιατί έπρεπε να μένουν ακίνητοι;

Μια πλάκα είχε ευαισθησία περίπου ISO 1. Σε στούντιο που φωτιζόταν από φεγγίτη, η έκθεση διαρκούσε 3–15 δευτερόλεπτα. Ο φωτογράφος έβγαζε το καπάκι του φακού και μετρούσε. Πίσω από το μοντέλο στεκόταν ένα σιδερένιο στήριγμα κεφαλιού. Όποιος κουνιόταν έμενε στην πλάκα σαν διάφανο φάντασμα.

Ο φακός Petzval

Ο φακός πορτρέτου του Joseph Petzval (1840) ήταν περίπου 20 φορές φωτεινότερος από τους πρώτους φακούς. Είναι ευκρινής στο κέντρο και μαλακώνει προς τις άκρες, ενώ το φόντο «στροβιλίζεται» γύρω από το μοντέλο. Οι άκρες της πλάκας είναι πιο σκούρες.

Τι κάνει αυτό το εργαλείο

• Καταγράφει κάθε καρέ κατά την έκθεση και τα αθροίζει σε γραμμικό φως, όπως κάνει η πλάκα. Το τρέμουλο του χεριού διορθώνεται· η δική σας κίνηση μένει.
• Μετατρέπει το χρώμα με βάση τη μετρημένη φασματική ευαισθησία του κολλοδίου (Skladnikiewitz, Hertel και Schmidt, 1998), όχι με ένα συνηθισμένο ασπρόμαυρο φίλτρο.
• Προσομοιώνει τον φακό Petzval. Ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης που τρέχει στο κινητό σας σας ξεχωρίζει από το φόντο, ώστε μόνο το φόντο να στροβιλίζεται.
• Η πλάκα αποκτά τα δικά της ελαττώματα: άνισο χύσιμο κολλοδίου, ακάλυπτη άκρη, κομήτες, κηλίδες αργύρου, σημάδια από τον εμφανιστή, κιτρινισμένο βερνίκι και, αν θέλετε, 160 χρόνια ηλικίας.
• Οι τόνοι έχουν εναρμονιστεί με πραγματικές πλάκες του Metropolitan Museum of Art.

Όλοι οι υπολογισμοί γίνονται στο κινητό σας. Η φωτογραφία σας δεν ανεβαίνει πουθενά.